جلد دوم مدخل مسجد جامع هرات از سروش 5 . نسخه كتابخانه ملى پاريس نسخه كتابخانه ملى پاريس بسم اللّه الرحمن الرحيم صانع رزاق حكيم قديم لطف الله نيشابورى هرات يكى از شهرهاى بزرگ ، پرجمعيت ، آبادان ، خوش آب‌وهوا و نامدار سرزمين پهناور خراسان هرات بوده است . هرات يكى از شهرهاى باستانى ايران وئجه است كه در نامه مينوى اوستا نامبرده و ستوده شده ، در فقره 11 از بخش « ونديداد » از كتاب اوستا چنين توصيف شده است : « من كه اهورامزدا هستم در بهترين جايها و شهرهائيكه آفريدم اورواى ( هرى - هرات ) پر از سبزه است » . « 1 » و در فرگردنهم از بخش ونديداد نيز در وصف هرات چنين آمده است : « فرگردنهم - من كه اهورامزدا هستم در بهترين مكانها و شهرهائى كه آفريدم ششم هرات داراى بسيار رودخانه است » . « 2 » اغلب مورخين ايرانى اين شهر را از بناهاى اردشير پاپكان ميدانند . « 3 » امّا ذكر نام هرات در اوستا خود دليل قاطعى است بر اينكه اين شهر قرنهاى متمادى پيش از قيام دولت ساسانى موجود و معمور و به همين نام نيز موسوم بوده است ، ممكن است اردشير پاپكان - كه ويرانيها و پريشانيهاى چند صد ساله ايران را دوباره آبادان و تعمير نمود - اين شهر را تعمير و تجديد بنا نموده است .

--> ( 1 ) - بخش ونديداد اوستا - چاپ حيدرآباد دكن . ص 11 . ( 2 ) - بخش ونديداد اوستا - چاپ حيدرآباد دكن . ص 10 . ( 3 ) - حبيب السير ، خلاصة الاخبار فى بيان احوال الاخيار - خواندمير . روضة الصفا محمد خاوند شاه - روضات الجنات - اسفزارى . تاريخ‌نامه هرات - سيفى هروى و غيره